Böbrek üstü salgı bezi neler yapar

Böbreklerin üstünde yer alan bir iç salgıbezi. Görev ve yapı bakımından farklı iki ayrı dokudan yapılmıştır. Bunlar kabuk (korteks) ve iç bölüm (medulla) dür. İnsan vücudunda böbreklerin üst kutuplarına yerleşmiş iki tane salgıbezi vardır. Her bezin etrafı akzardan bir kapsül ve yağ dokusu tarafından kaplanmıştır. Kapsül, bezin içerisine kadar girerek onu çeşitli katlara ayırır. Her bezin ağırlığı 35 gram, boyutları da 50 X 25 X 5 mm. kadardır. İç bölümün ağırlığı yaklaşık olarak bezin 1/10?ini meydana getirir. Kesitte kabuk yeşilimtırak, iç bölüm kırmızımtırak görülür.

Böbrek üstü salgıbezinin kabuğu farklı 3 tabakadan yapılmıştır. Bu tabakalar şöyle sıralanır;

Dış tabaka (Zona glomerulosa): Hücreleri küçük ve yuvarlaktır. Protoplazmaları içinde lipoit tanecikleri vardır. Bu tanecikler yağ eritici ortamlarda erimez. Hücre gruplan arasındaki aralıklar bükülmüş veya kıvrılmış şekilde göründüğünden, böbrek glomerülerini andırır.

Orta tabaka (Zona fasciculata): En kaim tabaka olup, kabuğun 2/3?sini oluşturur. Çok kenarlı hücrelerin yaptığı kolonlardan meydana gelmiştir. Bu kolonlar arasındaki aralıklar Kölliker kolonları adını alır ve merkeze doğru uzanırlar.

İç tabaka (Zona reticularis):Damarağı sistemi içindeki kübik hücrelerden meydana gelir. En iç kısımdaki hücreler ihtiyarlama belirtileri gösterirler.

Dölyatağı içi hayatta böbrek üstü bezi kabuğu X tabakası denilen bir tabaka ve erişkin kabuğuna uyan küçük bir başka tabakadan oluşur. X tabakası doğumdan sonra körelir. Buna karşılık öbür tabaka büyümeye devam ederek erişkinlerdeki kabuğun şeklini alır.

Böbrek üstü bezi kabuk bölümü şu hormonları salgılar: Mineral korükoitler (mesela aldosteron), glukokortikoitler (örneğin kortisol), cinsi hormonlar (mesela dişilik hormonu östradiol ve erkeklik hormonu androgen).

Mineral kortikoit hormonlar dış, glukokortikoit hormonlarsa orta tabakalardan salgılanır. Gerek glukokortikoit, gerekse cinsel hormonlar adenohipofizden salgılanan adrenokortikotropik hormonun etkisi altındadır. Böbrek üstü salgıbezinin iç bölümü ise katekolamin sınıfı (adrenalin ya da epinefrin, norepinefrin, dopamin vb.) kimyevi maddeler salgılar. Tansiyon düşüklüğü, oksijen azlığı ve çeşitli uyanlar, özellikle epinefrin salgısının çoğalmasına yol açarlar. Bu hormonlar tansiyonda yükselmeye, kalpte çarpıntıya vb. yol açarlar.