Sivrisineğin besini nedir

Mikroskopla gözlenebilen sıtma asalağı, amibi andıran tek hücreli bir organizmadır. Bu asalağın önceleri Afrika’da yaşayan bazı hayvanların bağırsaklarında yerleştiği ve milyonlarca yıl süren bir evrimleşme süreci içinde alyuvarlarda ve dokularda yaşamaya uyum yaptığı sanılmaktadır. Hayvan kanıyla beslenen sivrisinekler sıtma asalağını hayvanlardan insanlara taşırlar.

Sıtma asalağının yaşam çemberinde eşeyli ve eşeysiz olmak üzere iki evre vardır, ikinci evrede insan alyuvarlarına ve dokularına yerleşen asalak eşeysiz bölünmeyle çoğalır. Hastalık genellikle sıtmalı bir hastadan veya sıtma belirtisi gösteremeyen bir taşıyıcıdan geçer. Ancak bulaşmaya, hastalıklı kanın nakli veya mikroplu şırıngaların kullanılması da yol açabilir.

Bulaşıcı evrede asalak sporozoit adını alır. Sporozoitler sivrisineğin tükürük bezlerine yerleşirler ve sivrisinek insanın kanını emdiği sırada tükürüğünü ağzında dolaştırırken kan dolaşımına geçerler. İnsan vücuduna girince hemen karaciğere geçer ve 815 gün içinde olgunlaşarak çoğalırlar. Bundan sonra yeniden kan dolaşımına giren asalaklar hastalığı alyuvarlara bulaştırırlar. Bu evrede trofozoit adını alan asalaklar boya maddesi içeren preparatlar içine konarak mikroskopla incelendiklerinde kolaylıkla görülürler. Sıtma teşhisi ancak böyle mikroskop incelenmesiyle kesinleşebilir. Bazen karaciğerde kalan bazı asalaklar, bir süre sonra çoğalıp yayılarak hastalığı yeniden başlatırlar.

Alyuvarlar içinde olgunlaşan trofozoitler, bölünerek merozoitleri oluştururlar. Alyuvarlar belli aralıklarla parçalanarak bu merozoitler kan dolaşımına bırakırlar. Böylece hastalık başka alyuvarlara da bulaşır. Merozoitlerin kan dolaşımına geçtiği sırada, hastalığın titreme ve ateş gibi tipik belirtileri görülür ve bunlar 2-3 gün sürer.

Asalağın yaşam çemberindeki eşeyli evre trofozoitlerin merozoit yerine dişi ye erkek eşeylik hücreleri (gametosit) üretmesiyle başlar. Bunlar daha büyük, yuvarlak ya da yarım ay biçimi hücrelerdir. Sivrisinek kan emerken onun vücuduna geçer ve orada gelişirler. Erkek hücreler dişi hücreyi sivrisineğin midesinde döller ve böylece hareketli yumurta hücresi (ookinet) meydana gelir. Yumurta hücresi mide çeperine geçer ve çeperin dış katları arasında bir kist oluşturur. Bu olayı izleyen 11-13 gün içinde, kist içinde birçok sporozoit üretilir ve bunlar vücuda dağılırlar. Tükürük bezlerine yerleşen sporozoitler, sivrisinek insan kanını emerken insan vücuduna geçerler ve böylece sıtma asalağının yaşam çemberi yeniden başlar.